A

Arytmia
Zaburzenie rytmu serca, arytmia, dysrytmia, niemiarowość serca stan, w którym skurcze mięśnia sercowego są nieregularne, a ich częstotliwość wychodzi poza bezpieczny zakres 60-100 uderzeń na minutę. Stan taki często stanowić może zagrożenie dla życia, chociaż nie jest to regułą. Normalny rytm pracy serca jest wyznaczany przez węzeł zatokowy. Jeżeli węzeł zatokowo-przedsionkowy nie funkcjonuje prawidłowo, może to prowadzić do aktywizacji drugorzędowych ośrodków pobudzenia i w efekcie do zmiany rytmu pracy serca. Istotne znaczenie mają też drogi przewodzenia impulsu z ośrodka pobudzenia: przy ich nieprawidłowej funkcji lub gdy istnieją dodatkowe drogi przewodzenia, może dochodzić do zaburzeń rytmu serca.

Ablacja przezskórna
Zabieg kardiologiczny, który wykonywany jest w celu trwałego wyleczenie rodzaju zaburzenia rytmu serca nazywanego częstoskurczem. Polega on na zniszczeniu, najczęściej energią termiczną, obszaru serca, będącego anatomicznym podłożem występowania takiego zaburzenia. Ablacja przezskórna jest szczególnie przydatna w wypadku leczenia częstoskurczów o mechanizmie nawrotnym (ang. reentry). W celu wykonania ablacji do serca przez tętnicę udową lub żyłę udową wprowadzona zostaje specjalna elektroda. Przed ablacją przeprowadza się badanie (inwazyjne badanie elektrofizjologiczne) mające na celu określenie rodzaju zaburzenia rytmu i zlokalizowanie miejsca odpowiedzialnego za jego powstawanie i podtrzymywanie – mapowanie. Do przeprowadzenia badania używa się zmiennej liczby elektrod wewnątrzsercowych (zwykle 2-4), umieszczanych w różnych strukturach serca. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym w pracowni elektrofizjologii. Pod kontrolą obrazu RTG do serca wprowadza się elastyczne, plastikowe prowadnice. Przez nie wprowadzane są poprzez naczynia obwodowe do serca elektrody diagnostyczne i elektroda ablacyjna. Nowoczesną metodą mapowania jest tzw. system trójwymiarowej nawigacji elektroanatomicznej CARTO. Po zidentyfikowaniu rodzaju częstoskurczu i zlokalizowaniu obszaru odpowiedzialnego za jego powstawanie, w tym miejscu umieszcza się końcówkę elektrody ablacyjnej, która zostaje rozgrzewana prądem o częstotliwości radiowej (ang. RF ablation – Radio frequency ablation) do temperatury ok. 60 °C. Taka temperatura jest wystarczająca do zniszczenia obszaru będącego źródłem arytmii. Ablacja jest wysoce skuteczna, ale na pełny efekt często jednak trzeba dłużej poczekać, ponieważ arytmia może ustępować przez dłuższy czas po tym zabiegu. Zdarzają się przypadki wykonywania nawet kilku ablacji u jednego pacjenta. Całkowity czas wykonywania ablacji wynosi nawet kilka godzin.

Anestezjolog
Jest to lekarz posiadający specjalizację z anestezjologii i intensywnej terapii. Do obowiązków lekarza anestezjologa należą: znieczulanie pacjentów wymagających operacji, leczenie pacjentów oddziału intensywnej terapii, leczenie bólu ostrego i przewlekłego oraz resuscytacja.

B

Blok operacyjny, trakt operacyjny
To wydzielona część szpitala służąca wykonywaniu operacji w warunkach możliwie największej izolacji od źródeł infekcji, zbliżonych do aseptyki. Zazwyczaj blok operacyjny jest zlokalizowany w sąsiedztwie oddziału chirurgicznego, w sposób umożliwiający łatwe przewiezienie pacjenta wymagającego operacji. Obecnie tworzone projekty bloków operacyjnych oparte są o podział na strefy: „czystą” i „brudną”, z niekrzyżującymi się drogami komunikacji. Organizacyjne i architektoniczne wydzielenie takich stref zapobiega przypadkowemu zetknięciu personelu bloku i pacjentów z innymi pracownikami szpitala i osobami postronnymi, a także kontaktowi przygotowywanych instrumentów i materiału z potencjalnie zakaźnymi odpadami medycznymi.

Blizna w dermatologii
Zmiana skórna będąca najczęściej następstwem uszkodzenia skóry właściwej i zastąpieniem ubytku przez tkankę łączną włóknistą. Blizny mogą mieć charakter przerostowy (keloid), gdy ilość tkanki łącznej jest większa niż ilość tkanki zniszczonej przez uraz, bądź zanikowy.

E

Echokardiografia (ultrasonokardiografia UKG, echo serca)
Nieinwazyjna technika diagnostyki obrazowej, oparta na wykorzystaniu zjawiska odbicia wiązki ultradźwięków (ultrasonografia), od struktur serca i dużych naczyń, z wykorzystaniem ultradźwięków o częstotliwości 1,510 MHz.

Elektrokardiografia (EKG)
Zabieg diagnostyczny wykorzystywany w medycynie przede wszystkim w celu rozpoznawania chorób serca.Pomijając EKG wykonywane w czasie operacji na sercu, jest to metoda pośrednia polegająca na rejestracji elektrycznej czynności mięśnia sercowego z powierzchni klatki piersiowej w postaci różnicy potencjałów (napięć) pomiędzy dwoma elektrodami, co graficznie odczytujemy w formie krzywej elektrokardiograficznej, na specjalnym papierze milimetrowym bądź na ekranie monitora.
EKG nie jest niezawodnym kryterium rozpoznania choroby: istnieje możliwość prawidłowego elektrokardiogramu przy schorzeniach kardiologicznych oraz nieprawidłowy zapis czynności elektrycznej przy prawidłowym stanie klinicznym.

K

Kardiochirurgia dziecięca
Specjalizacja w dziedzinie medycyny, polegająca na chirurgicznym leczeniu nieprawidłowości układu krążenia u dzieci. W pediatrii najczęściej są to wrodzone wady serca. W większości przypadków operacje wykonywane są w krążeniu pozaustrojowym i hipotermii. Mimo znacznego postępu w medycynie śmiertelność okołooperacyjna jest wysoka.

L

Lewatywa
Zabieg medyczny polegający na wlewaniu przez odbyt płynu do jelita grubego w celu usunięcia mas kałowych. W medycynie lewatywy znajdują zastosowanie jako: leczenie zaparć, wobec nieskuteczności innych metod, przygotowanie do zabiegów diagnostycznych i chirurgicznych, przygotowanie przed porodem. Lewatywa jest jednym z najstarszych zabiegów leczniczych. Stosowano ją do leczenia zaparć już tysiące lat przed naszą erą w starożytnym Egipcie, Chinach i Indiach. Jej zwolennikiem był Hipokrates ojciec współczesnej medycyny, ordynujący pacjentom wlewki z wody, roztworów soli, oleju.

O

Oddział Intensywnej Terapii, Oddział Intensywnej Opieki Medycznej, OIT, OIOM, (ang. Intensive Care Unit, ICU)
Jeden z podstawowych oddziałów szpitalnych zajmujący się leczeniem pacjentów w stanie krytycznym. Kadrę tego oddziału stanowią: lekarze – w Polsce specjaliści anestezjologii i intensywnej terapii, w USA/Kanadzie lekarze pulmonolodzy, wysoko wykwalifikowana kadra pielęgniarska, fizjoterapeutyczna i techników oddechowych. Różni się on tym, od innych oddziałów szpitalnych, że trafiają do niego pacjenci w stanie zazwyczaj ciężkim wymagający ciągłego monitorowania funkcji życiowych i obserwacji oraz wspomagania co najmniej jednego z układów, tj. oddechowego – wentylacja mechaniczna, pokarmowego – żywienie parenteralne lub dożylne, krążenia – sztuczne płuco-serce, podaż dożylna płynów; hemodializy w przypadkach zatruć itp. Prowadzone jest skomplikowane leczenie, np.: przy niewydolności oddechowej, leczenie wspomagające układ krążenia przy niewydolności krążenia, transfuzja krwi przy utracie krwi, dializa przy niewydolności nerek, żywienie sztuczne i żywienie pozajelitowe, leczenie ciężkich zakażeń, np. przy wstrząsie septycznym; monitoring czynności życiowych – między innymi częstości akcji serca, ciśnienia tętniczego, gazometrii, poziom wydychanego dwutlenku węgla w powietrzu wydechowym (kapnometria), glukozy w surowicy krwi, temperatury. Niezbędnym ogniwem leczenia nieprzytomnych pacjentów są czynności wykonywane przez personel pielęgniarski jak np. higiena ciała, karmienie, zapobieganie odleżynom, odsysanie zaintubowanych chorych, podawanie leków oraz nieustanny nadzór stanu pacjenta. Typowo, na OIT przypada 1-2 (najczęściej 2) pacjentów na pielęgniarkę. Ważnym elementem terapii na tym oddziale jest rehabilitacja prowadzona przez fizjoterapeutów pozwalająca utrzymać czynności układu ruchowego na prawidłowym poziomie, zapobiegając przykurczom mięśni, ich zanikom i odleżynom. W Polsce częstą praktyką jest zatrudnianie na OIT ratowników medycznych.

O

Osierdzie (worek osierdziowy) (łac. saccus pericardiacus)
Podwójna błona surowicza workowatego kształtu, obejmująca w postaci dwuściennego worka serce kręgowców. U ssaków zewnętrzna ściana osierdzia, czyli blaszka ścienna osierdzia, jest wzmocniona od zewnątrz warstwą włóknistą. Serce jest umieszczone w worku osierdziowym, w którym w warunkach fizjologicznych jest bardzo mała ilość płynu surowiczego. Ściana serca składa się z trzech warstw:
-zewnętrzna nasierdzie (łac. epicardium)
-środkowa śródsierdzie (łac. myocardium)
-wewnętrzna wsierdzie (łac. endocardium)
Między wewnętrzną blaszką trzewną osierdzia, pokrywającą mięsień sercowy, a zewnętrzną blaszką ścienną występuje wąska szczelina jama osierdzia, wypełniona płynem surowiczym (zwilża on blaszki osierdzia, ocierające się o siebie w czasie pracy serca). Zapalenie osierdzia ostre lub przewlekłe przebiega zwykle z wysiękiem, niekiedy (zapalenie osierdzia zaciskające) z powstawaniem grubych zrostów i powstawaniem tzw. serca opancerzonego, upośledzającego znacznie jego czynność; przyczyną są m.in. zakażenia, rzuty choroby reumatycznej, gruźlica.

P

Pielęgniarka (w odniesieniu do mężczyzn stosuje się formę pielęgniarz)
Samodzielny zawód z grupy specjalistów do spraw zdrowia. Sprawuje opiekę medyczną nad pacjentem (m.in. pielęgnacja pacjenta, podawanie leków, wykonywanie iniekcji, wlewów dożylnych), asystuje lekarzowi w czasie zabiegów, operacji, wypełnia zlecenia lekarskie w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, a także zajmuje się szeroko rozumianą edukacją zdrowotną i promocją zdrowia.

Perfuzjonista
Przygotowuje maszynę i nadzoruje krążenie pozaustrojowe oraz podawanie płynu kardioplegicznego w celu zatrzymania pracy serca przez specjalny system pomp. Do jego zadań należy przygotowanie aparatu do oziębiania i ogrzewania chorego, przepływomierza gazów medycznych, zdobycie pełnej informacji o pacjencie, kalkulacja limitów przepływu oraz takich parametrów jak BSA, SV, BMI. Do podstawowych obowiązków perfuzjonisty należy aseptyczne złożenie aparatury oraz jej sprawdzenie, dokładne przygotowanie płucoserca pod względem mechanicznym i elektronicznym. Do zadań należy ponadto asekuracja podczas badań w pracowni hemodynamiki (stand-by), asekuracja podczas operacji na bijącym sercu. Perfuzjoniści zajmują się również aparaturą do dializoterapii, hemodiafiltracji, która podczas operacji z powodzeniem może zastąpić pracę nerek. Perfuzjoniści pracują przy każdych innych wspomaganiach w systemach ECMO w oddziałach kardiopediatrycznych i innych.

R

RTG (rentgenografia, potocznie rentgen)
Technika obrazowania wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie. Często stosowana w medycynie, głównie w diagnostyce układu kostnego. W metodzie tej wykorzystane jest zjawisko różnego pochłaniania promieniowania rentgenowskiego przez różne tkanki ciała. Szczególnie duża różnica jest między pochłanianiem tkanek miękkich i kości. Przechodzące przez ciało promieniowanie powoduje zaczernienie kliszy fotograficznej w stopniu zależnym od natężenia tego promieniowania. Kość wykazuje znacznie większą zdolność absorpcji (pochłaniania) promieniowania niż otaczające ją tkanki miękkie, dzięki czemu widoczna jest na kliszy jako miejsce niezaczernione. Promieniowanie jonizujące, jakim jest promieniowanie rentgenowskie, ulega rozproszeniu komptonowskiemu. Zjawisko to zmniejsza kontrast obrazu, zacierając granicę między tkanką miękką a kością. W celu lepszego zobrazowania niektórych struktur stosuje się środki kontrastujące, popularnie zwane kontrastami. Badania rentgenowskie nie są obojętne dla zdrowia, ponieważ ok. 99% promieniowania jest pochłaniane przez organizm. Dlatego też ogranicza się je do minimum, stosując coraz częściej nowocześniejsze metody diagnostyki, które są bardziej dokładne i co najważniejsze bardziej bezpieczne dla pacjenta.

U

Ultrasonografia, USG
Nieinwazyjna, atraumatyczna metoda diagnostyczna, pozwalająca na uzyskanie obrazu przekroju badanego obiektu. Metoda ta wykorzystuje zjawisko rozchodzenia się, rozpraszania oraz odbicia fali ultradźwiękowej na granicy ośrodków, przy założeniu stałej prędkości fali w różnych tkankach równej 1540 m/s. W ultrasonografii medycznej wykorzystywane są częstotliwości z zakresu ok. 2-50 MHz. Fala ultradźwiękowa najczęściej generowana jest oraz przetwarzana w impulsy elektryczne przy użyciu zjawiska piezoelektrycznego

W

Wsierdzie (łac. endocardium)
Najbardziej wewnętrzna warstwa ściany serca, błona łącznotkankowa wyścielająca wewnętrzne powierzchnie jam serca – przedsionków i komór. Wnikają do niej zakończenia nerwowe oraz naczynia włosowate.

Z

Znieczulenie ogólne
Kontrolowane, odwracalne (czasowe) i całkowite zniesienie bólu, świadomości i odruchów obronnych osoby znieczulanej. Od czasu wprowadzenia eteru popularnie nazywane narkozą. Znieczulenie ogólne polega na okresowym zahamowaniu czynności ośrodkowego układu nerwowego przy jednoczesnym utrzymaniu funkcji ośrodków podtrzymujących życie (np. ośrodka oddechowego odpowiadającego za regularne oddychanie). W stan taki wprowadza się pacjentów przed bardzo bolesnymi zabiegami, np.: operacje chirurgiczne, nastawianie złamanych kości, usuwanie zębów i niektóre zabiegi diagnostyczne. Substancje służące do wprowadzania człowieka w stan znieczulenia ogólnego nazywa się anestetykami, a specjalność lekarska zajmująca się znieczuleniami to anestezjologia. Elementy składowe znieczulenia ogólnego to:

  • zniesienie świadomości (hypnosis)
  • zniesienie bólu (analgesia)
  • zwiotczenie mięśni szkieletowych (relaxatio)
  • zniesienie odruchów (areflexia)

Stan wyłączenia wszystkich 4 czynności ustroju nazywamy anestezją. Istotnym, choć nie przez wszystkich autorów uznawanym elementem anestezji jest niepamięć wsteczna (amnesia).

Etapy znieczulenia ogólnego to:

premedykacja farmakologiczna – okres przygotowania pacjenta do zabiegu przed podaniem właściwego środka znieczulającego. W czasie premedykacji często podaje się pacjentowi leki uspokajające, neuroleptyki lub inne leki ułatwiające zniesienie stresu związanego z operacją i przygotowujące pacjenta do zabiegu. W okresie tym stosuje się również odpowiednią, zależną od rodzaju zabiegu, dietę.

wprowadzenie (indukcja) – okres od rozpoczęcia podawania anestetyku do uśnięcia pacjenta. W zależności od drogi podania leków wyróżnia się cztery rodzaje indukcji:

  • wziewną
  • dożylną
  • domięśniową
  • doodbytniczą

Można też podawać kilka anestetyków jednocześnie, różnymi drogami (indukcja mieszana).

podtrzymanie (kondukcja) – polega na podawaniu kolejnych dawek leków znieczulających, przeciwbólowych i rozluźniających tak, aby pacjent pozostawał w stanie znieczulenia przez wymagany danym zabiegiem czas.

zakończenie znieczulenia (wybudzenie) – przebiega bez ingerencji lekarza lub dzięki podaniu substancji będących odtrutką wobec zastosowanych wcześniej anestetyków. W okresie wybudzania (jak i całego czasu pozostawania w stanie narkozy) pacjent powinien być stale pod opieką lekarską, gdyż użyte leki znieczulające mogą nadal wywierać swoje efekty niepożądane.

Podczas znieczulenia ogólnego istnieje ryzyko tzw. świadomości śródoperacyjnej – niezamierzonej świadomości podczas operacji.